zaterdag 22 februari 2014

Voormalige kerk, voormalig stadhuis, voormalige dorpskern


Toen ik met mijn interactieve kaart van romaanse kerken in Saône-et-Loire bezig was, rees er een vraagteken over Ozolles. Die stond op de website van Eduard van Boxtel vermeld, en ik had die kerk geprikt op wat logisch leek, namelijk de dorpskerk. Dat was volgens van Boxtel echter niet correct. Ik kreeg als steuntje in de rug terug dat het om een voormalige kerk ging, "naast mairie, lieudit St-Martin". Nou is Ozolles voor ons niet echt naast de deur, dus was het wachten op een tochtje voor een klant naar de Brionnais. Als we daar dan toch waren, konden we eens op zoek gaan naar die kerk.
Een tijdje terug was het zover.

Mairie - Ozolles
 Op het programma van die dag stonden het kerkje van Ozelles en een kapel in Pomey, een gehucht dat bij Ozolles hoort. De "nieuwe" kerk van Ozolles was snel gevonden, en die lag vlakbij de mairie. Om de mairie heen lag een braakliggend stuk grond, waar mogelijk ooit een kerk had gestaan. Navraag bij iemand die zich in de buurt van de kerk ophield leverde niets op: er was maar één kerk in Ozolles, en de oude stond volgens hem waarschijnlijk op dezelfde plek als de nieuwe maar was inmiddels waarschijnlijk gesloopt. De tocht naar Pomey verliep al niet veel beter. Pomey stond niet op de Michelinkaart, een bordje die kant op volgend kwamen we in en heel ander gehucht terecht, en van de kapel was geen spoor te bekennen. Zowel Ozolles als Pomey werden voorlopig even in de vriezer gezet.

Interieur moderne kerk - Ozolles
 Maar alles heeft zijn vervolg. Een tijdje later moesten we weer richting Brionnais, en dit keer gingen we beter voorbereid op pad. Ik had van van Boxtel nadere informatie ontvangen over de romaanse kerk in Ozolles. Het ging om een voormalige, tot woonhuis verbouwde kerk, waar alleen de facade nog aan een kerk deed denken. De kerk lag naast de voormalige mairie, in de voormalige dorpskern van Ozolles. Het ging om het gehucht of de buurtschap Saint-Martin, en de kerk maakte deel uit van een kluster van 3 gebouwen. Vanuit één van die gebouwen had men zicht op de facade.

Achterzijde voormalige kerk - St-Martin (Ozolles)
In zo'n geval geven zowel Google Maps als Geoportail.fr (onder het hoofdje IGN-kaarten) bruikbaarder informatie dan Michelin. Saint-Martin was snel gevonden, er was daar maar één kluster van 3 huizen, en de kapel van Pomey stond ook duidelijk aangegeven. Een screendumpje van de kaart met Saint-Martin en één van Pomey gaf voldoende aanknopingspunten om beide gebouwen te vinden.

Facade voormalige kerk - St-Martin (Ozolles)
De voormalige kerk van Ozolles
bleek nu eenvoudig te vinden. De eigenaar, die volgens van Boxtels bron niet erg toeschietelijk was waar het informatie over zijn huis betrof, bleek niet thuis, het hek rond het erf was niet op slot, en een rondgang rondom de kerk bleek dus eenvoudig mogelijk te zijn. Dat was Ozolles afgehandeld.

Kapel uit 1877 - Pomey (Ozolles)
Ook Pomey bleek met de gedetailleerde kaart eenvoudig te vinden. Het eerste waar ik tegen aan liep was een kapel. Na goed rond gekeken te hebben bleek het een kapel te zijn die in 1877 was gebouwd; niet echt in de hoogtijdagen van de romaanse bouwkunst dus. Opnieuw het kaartje raadplegend, bleek de gezochte kapel (Chapelle des Blancs) nog iets verder op te liggen. het was een dakloze kapel die zo te zien ondanks het openluchtkarakter ervan nog in gebruik leek te zijn. Er stond een primitief altaar met een kruis erop, en er stond een simpele houten bank.

En ondanks het feit dat dit soort tochten niet altijd succesvol verlopen, geeft het een heuse kick als het gezochte wel gevonden wordt!

Chapelle des Blancs - Pomey (Ozolles)
De Brionnais is zeer de moeite waard, goed te doen  als dagtripje vanuit La Tuilerie de Chazelle!

zaterdag 8 februari 2014

Heb je soms poep in je ogen dan?

Ik was al tenminste drie maal in de kerk van Ougy (gemeente Malay) geweest, de twee laatste keren om nog wat meer detailfoto's van buiten én binnenkant van de kerk te maken. In de kerk zelf zijn een aantal resten van fresco's te vinden, en één daarvan zou de apostel Filippus voorstellen. Ik had een aantal malen de restanten bekeken, maar ik kon nergens duidelijk vinden wie nu Filippus zou kunnen zijn.

De kerk in Ougy
In de absis zijn heel vaag wat resten te zien van een Christus in Glorie, en een afbeelding van en gevleugelde stier (Lucas) links en de kop van Lucas rechts. Verder zijn er nog wat resten van geschilderde staties van de kruisweg, en restanten van een rouwband met het familiewapen van de familie du Blé van Uxelles, de heren van o.a. Cormatin.

Interieur met westelijke deur
Oktober 2013 kreeg ik een verzoek van Eduard van Boxtel, om een bepaalde foto van het interieur op maximale grootte naar hem op te sturen; hij wilde namelijk een foto van dat fresco uitsnijden en op zijn website toevoegen. En toen werd ik opeens wakker. Inderdaad, net boven de westelijke deur (die altijd gesloten is) was in een halve cirkelboog, heel vaag, een fresco te onderscheiden. Omdat de kerkmuren binnen nogal van vocht te leiden hebben gehad waren de muren hier en daar nogal gevlekt, en met alleen een kleine zijdeur open leek de fresco bij een vluchtige beschouwing gewoon op zo'n vochtplek.


Het wapenschild van de familie Du Blé
De vergrootte foto was snel verzonden, met de belofte dat ik binnenkort wel een keer langs zou gaan om een detailfoto te maken; we komen regelmatig min of meer langs Ougy. Ik had die kerk eigenlijk nog nooit gesloten gezien, maar met ingang van dit jaar bleek de kerk vanaf 4 november tot 3 maart 2014 met uitzondering van zater- en zondagen gesloten. En we stonden dus op woensdag 6 november voor een gesloten deur. Maar goed, op zaterdag 9 november waren we weer in de buurt, dus gingen we even langs. Deur opnieuw gesloten. Op zondag 17 november hadden we meer geluk. Dit keer stond de zijdeur wagenwijd open.

Het symbool van Lucas de Evangelist
Zelfs nu was, bij binnenkomst, niet onmiddelijk duidelijk om wat voor fresco het ging. De schildering bevindt zich in een tamelijk donker deel van de kerk, maar toen mijn ogen eenmaal gewend waren aan de schemer was hij snel getraceerd. En omdat ik graag foto's zonder flits maak, en mijn partner ontdekte dat de deur onder de fresco niet op slot was, maar was vergrendeld met een aan elke zijde in de muur ingelaten balk, duurde het niet lang voor ik ontdekte hoe de deur te ontgrendelen, en toen was de fresco heel duidelijk zichtbaar.

Lucas de Evangelist
Enfin, de foto's waren snel gemaakt, en daarna was het nog slechts een kwestie van de deur sluiten en de balk weer op zijn plaats aanbrengen.
Achteraf gezien had ik die fresco best eerder kunnen vinden; volgens een brochure bevindt de fresco zich aan de achterzijde van het westportaal van de kerk. Misschien niet zo duidelijk als "binnen boven de deur", maar voor een ervaren churchspotter duidelijk genoeg.
Waarmee weer is aangetoond, dat wie zijn hoofd niet gebruikt, zijn benen, of in mijn geval, zijn auto moet gebruiken!

Filippus de Apostel
Ougy ligt op slechts 15 minuten met de auto van La Tuilerie de Chazelle verwijderd.

zaterdag 25 januari 2014

Versieringen (3)

Vanwege het onderwerp van deze blog is het noodzakelijk de foto's in groot formaat op het scherm te krijgen; dat kan door op de betreffende foto te klikken.
Foto 1 toont wat heel eenvoudige versieringen, aangebracht in de facade van de abdijkerk in Tournus.  De Lombardische boogfriezen, ondersteund door lisenen zijn duidelijk te zien; verder is in de gevel nog een fries aangebracht met een vlak zaagtandmotief, terwijl daaronder een uitstekend zaagtandmotief is gebruikt waarbij de zaagtanden loodrecht op de wand staan.

1. Saint-Philibert - Tournus
In een boekje over romaanse kerken vond ik eens een erg handige tip: ga je een kerk bekijken, neem dan een zaklantaarn en een verrekijker mee. Dat klink misschien een beetje vreemd, maar kryptes willen nogal eens erg donker zijn, en dan kun je een interessant kapiteel toch bekijken; hetzelfde geldt voor kapitelen die hoog in een kerk zitten. Met een verrekijker kun je die vaak net dichbij genoeg halen. Hoe het dan moet met hoge kapitelen in een donkere kerk, dat vermeldde de schrijver overigens niet. Zo'n verrekijker is trouwens ook handig bij hoge klokkentorens.

2. Saint-Philibert - Tournus
Foto 2 toont een aantal fraai gebeeldhouwde kolommen, drie met een spiraalmotief (op de hoeken) drie in de vorm van een menselijke figuur (op de bovenste verdieping, midden en op de rechterhoek). Verder vallen ook de modillons op door hun bijzondere vormgeving.

3. Saint-Philibert - Tournus
De versieringen op foto 3 zijn wat minder uitbundig, maar daarom niet minder interessant. Ook hier duidelijke bandes lombardes, maar vooral erg aardig zijn de kapitelen die de zuilen sieren, in de vorm van nogal verwrongen koppen. Voor zoiets is het toch de moeite waard in een redelijke zoomlens te investeren? Ik bereik (vind ik zelf) met een zoomlens van 18 -105 mm heel aardige resultaten.

Tournus is slechts 25 minuten met de auto vanaf La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 11 januari 2014

Onwetendheid

In het gebied waar wij wonen kom je regelmatig borden of bordjes tegen met de woorden "Site Clunisien", die bij het begin van de bebouwde kom staan of in sommige gevallen aan een gebouw bevestigd zijn. Het ging dan, voor zover ik wist, altijd om dorpen met een interessante romaanse kerk die ressorteerde onder de abdij van Cluny. Ik noem als voorbeeld de kerken van Chazelle, Malay, Saint-Gengoux-le-National, Saint-Hippolyte, enz. Analoog aan die redenering beheerde de abdij van Tournus o.a. de kerk van Chapaize, vandaar dat daar niet zo'n bordje stond. Dit hele idee bleek op onwetendheid te berusten.

Bord bij Saint-Hippolyte
Ik werd daar voor de eerste keer mee geconfronteerd tijdens een excursie ter introductie van de website "Clunypedia.com", een site die o.a. een interactieve kaart heeft van de sites clunisiens in en buiten Frankrijk. We bezochen behalve de abdij van Cluny ook de Chapelle des Moines in Berzé-la-Ville en het Domaine des Vignes du Maynes, een wijngaard in Cruzille. Maynes bleek een verbastering te zijn van het woord Moines, dus de connectie met Cluny leek niet onlogisch. Monniken van Cluny verbouwden daar héél vroeger wijn. Alleen wat een wijngaard met een kerkgebouw te maken had was me volkomen onduidelijk. De interactieve kaart op de site toonde, tot mijn verbazing, maar heel weinig plaatsnamen in onze omgeving. Maar goed, degene die het introductiepraatje hield, vertelde dat alles nog in aanbouw was, en dat "verklaarde" waarom er maar zo weinig kerken op de kaart stonden.

Clunypedia - Sites Clunisiens rond Cluny
Onlangs zat ik nog eens te neuzen op weer een andere site, "sitesclunisiens.org", en het leek me wel aardig om eens op een kaart uit te zetten waar al die Sites Clunsiens in de omgeving van Cluny nou zo ongeveer lagen. Ik ging er op voorhand vanuit dat er op deze site beduidend meer zouden staan dan op Clunypedia. En dat viel bitter tegen! Op de foto is te zien hoe relatief weinig Sites Clunsiens er in de directe omgeving van Cluny liggen, zeker als men weet hoeveel romaanse kerken hier liggen.

SitesClunisiens - Sites Clunisiens rond Cluny
De foto hieronder toont hoeveel romaanse kerken er in ongeveer hetzelfde gebied liggen. En dat verschil is wel erg groot! Nadere bestudering van "sitesclunisiens.org" leverde het volgende op: volgens deze site zouden er in héél Frankrijk maar iets meer dan 100 sites clunsiens zijn. De lemma's op de site bestaan alleen uit prieurés, doyennés of domaines. En pas toen viel, heel langzaam, het kwartje.
Romaanse kerken rond Cluny
Een prieuré (priorij) is een filiaal, een "dochter"klooster dus van een "moeder"abdij. Dat de abdij van Cluny een flink aantal dochters onder haar hoede had was mij welbekend. Een doyenné (dekenaat) is o.a. een soort agrarisch toeleveringsbedrijf voor een abdij of een priorij, en aangezien ook monniken niet alleen van frisse lucht kunnen leven leek het wel logisch dat die doyennés onder het hoofdstukje sites clunisiens konden vallen. Een doyenné heeft overigens in de kerkelijke hiërarchie nog een tweede betekenis, waarover zo meteen meer. En aangezien Cluny in Bourgogne ligt, was de aanwezigheid van toeleveringswijngaarden ook niet onwaarschijnlijk. Miswijn moet toch ergens vandaan komen, nietwaar? Dat klopte allemaal met beide sites, die inmiddels bijna 1:1 op elkaar lijken.

De doyenné van Chazelle
Maar waar bleven al die kerken dan, die om Cluny heen liggen, zoals Jalogny, Ameugny, Ougy, om er maar een paar te noemen? Waren die uit het Cluny netwerk geschopt vanwege ongehoorzaamheid? Of waren ze overgelopen naar de vijand, zoals de abdij van Tournus of van La Ferté? En toen viel het kwartje pas echt. Een abdij of een klooster beheert simpelweg geen parochiekerken! Parochiekerken vallen onder een dekenaat (om de verwarring echt groot te maken heet de bestuurlijke tussenlaag van een aantal parochies ook doyenné in het Frans), en die dekenaten vallen weer onder het bisdom. Zo'n deken legt verantwoording af aan een bisschop, en niet aan een abt of prior! Weliswaar hebben de meeste sites clunsiens nog steeds een kerk, maar dat komt omdat elke priorij of abdij ook een priorij- of abdijkerk heeft; dat is vaak het enige van een voormalig klooster dat nog overeind staat.

Domaine des Vignes des Maynes - Cruzille
Wie had er ooit gedacht dat interesse in romaanse kerken nog eens zou leiden tot het nadenken over de organisatie van de R.K. kerk?
Er zijn overigens in de omgeving van La Tuilerie de Chazelle ruim voldoende sites clunisiens te vinden om de geinteresseerde een dagje bezig te houden!

zaterdag 28 december 2013

Versieringen (2)

Voordat ik me vol vuur en overgave op romaanse architectuur stortte, had ik van heel veel zaken absoluut geen weet.

Chissey-lès-Mâcon
Dat groeide pas met de tijd. Zo was ik een beetje onaangenaam verrast, toen iemand mijn foto's zag van de kerk in Chissey-lès-Mâcon en opmerkte "Ah, je hebt ook die modillons gevonden!". Wist ik veel wat een modillon was! Inmiddels ben ik wel iets wijzer geworden. Modillons zijn korte consoles die een dakrand of sierlijst ondersteunen.

Châteauneuf
Wat er verder zo bijzonder aan die modillons was begreep ik niet echt, tot ik me wat later realiseerde dat die met een reliëf versierde consoles bij lang niet elke kerk te vinden waren. Het aardige met dit soort zaken is, dat hoe meer je er op let, hoe meer je er tegen komt. En niet alleen op dakniveau's waar je ze met het blote oog makkelijk kunt zien; ook aan dakranden van relatief hoge klokkentoren kom je ze, hoewel vaak met het blote oog moeilijk te herkennen, tegen.

Châteauneuf
Het gebeurt nog steeds, dat ik bij het verwerken van een foto de bovenkant van een klokkentoren toch nog maar even uitvergroot, daar nog een interessant detail vind.
En hoe meer kerken je op die manier bekijkt, des te meer ga je de soms bizarre versieringen waarderen: ik heb zolangzamerhand een hele verzameling mannetjes die hun tong uitsteken, onderste boven hangen, modillons met twee koppen erop, kwijlende koppen, lachende koppen, koeienkoppen, hondenkoppen, handjes in allerlei soorten en maten, geometrische patronen, enz. enz. aangelegd.

Châteauneuf
Deze blog gaat verder niet over de diepere betekenis achter die voorstellingen. Die is er ongetwijfeld, maar daar heb ik simpelweg geen kaas van gegeten. Wel ga ik nog steeds graag de Brionnais in, want daar is menige kerk uitgerust met genoeg mooie of leuke of gruwelijke modillons om een paar ouderwetse fotorolletjes van 36 beelden vol te schieten.
Alle foto's op één na komen van de kerk van Châteauneuf; de enige reden daarvoor is dat het de eerste (maar lang niet de enige!) serie in mijn verzameling was die me meer dan voldoende foto's leverde voor deze blog.

Châteauneuf
De Brionnais is ligt op minder dan een uur rijden van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 14 december 2013

Versieringen (1)

In veel romaanse kerken bevindt zich tussen de beeindiging van een zuil of pilaster en het begin van de erop rustende boog een imposte, een meestal trapeziumvormige richel die iets buiten de zuil of pilaster uitsteekt. Je kunt een imposte beschouwen als een versiering, hoewel niet erg uitbundig. Ik denk zelf dat het tevens diende om het formeel te ondersteunen, de houten constructie die de stenen van de boog droeg zolang die nog niet volledig en dus zelfdragend was.

Formeel (Wikipedia)

De eerste keer dat ik een ongewone versiering op een imposte tegenkwam was in de Saint-Pierre in Brancion. Het is een van de weinige versieringen (op de fresco's na) die deze kerk rijk is. Wat het precies voorstelt is me niet duidelijk; het lijkt wat mij betreft het meeste op een relief met twee elkaar bevechtende draken.

Saint-Pierre - Brancion

Maar ook in de Notre-Dame-de-l'Assomption in Champlecy kwam ik iets bijzonders tegen. Op de foto hieronder is dat goed te zien. De imposte rechts is een "normale", zoals je ze in de meeste kerken tegenkomt. De linker heeft, ik neem aan als versiering, een gebeeldhouwde rol tegen de schuine zijde van het trapezium.

Notre-Dame-de-l'Assomption - Champlecy

Iets dergelijks kwam ik tegen in de Saint-Nizier in Baron. De eerste foto toont een imposte als hierboven beschreven, maar hierbij is de rol zelf ook nog eens versierd; de tweede toont een imposte die versierd is met aantal korte rollen, in een billette patroon.

Saint-Nizier - Baron
Saint-Nizier - Baron

In de Saint-Pantaléon in Trambly tenslotte stuitte ik op een imposte waarvan het vertikale deel van de imposte was versierd met een patroon bestaande uit naast elkaar liggende cirkels, analoog aan een patroon met oves. Daarenboven is de schuine rand van de imposte vervangen door een rechthoekige met afgeronde hoek. Bovendien is deze rand (zie tweede foto) op de kopse kant voorzien van een krul, die suggereert dat het om een "opgerold" stuk steen gaat.

Saint-Pantaléon - Trambly
Saint-Pantaléon - Trambly

Zo zie je maar weer, dat zelfs over zoiets eenvoudigs als een imposte meer te vertellen valt dan je op het eerste gezicht zou verwachten.
Voor de website van La Tuilerie de Chazelle, klik hier.

zaterdag 30 november 2013

De aanhouder wint opnieuw!


In een vorige blog meldde ik dat ik dacht de voormalige kerk van Ciergues bij Donzy-le-National gevonden te hebben. In de tussentijd heb ik ook een interactieve kaart van Bourgondische romaanse kerken en gebouwen in elkaar gesleuteld, waarop die "kerk" ook staat aangegeven. In het menu links van de kaart staan de plaatsnamen alfabetisch gesorteerd.

Schuur (links) met achterliggende gebouwen
We komen nog steeds vrij regelmatig door Ciergues heen, en altijd kijk ik weer of er iemand thuis is die mogelijk de plaats van die kerk zou kunnen bevestigen. Onlangs reden we het gehucht weer binnen, vanuit het noorden, en stopten we bij het eerste van de drie klusters huizen van Ciergues. En wat we nooit eerder gezien hadden, vanwege de hoek die de weg maakt, zagen we nu: achter de eerder gevonden schuur met steunberen ging nog een ander gebouw schuil, bestaande uit twee delen. Op de panoramafoto staat de schuur links, en het gebouw er achter is rechts te zien. Consultatie met de expert leverde het volgende op : het linkerdeel van het acherliggende gebouw had kerkpotentie.
Er waren drie kenmerken die dit een betere kandidaat maakten dan de schuur:
1. de iets boven de dakrand uitstekende pignons (puntgevels) aan beide kanten van het gebouw;
2. het kleine raam met rondboog aan de linkerkant van de gevel;
3. de modillons (consoles) onder de dakrand.

Klik op de foto voor een vergroting
De eerste zoekactie vond in oktober 2012 plaats, de tweede een jaar later. Wie zegt er dat ik gauw de moed opgeef?
Voor onze eigen website, klik hier.

zaterdag 16 november 2013

De pastoor van Ars

De pastoor van Ars
Als niet-katholiek viel het me bij het bezoeken van kerken hier in de buurt op dat ik naast de obligate Chirstus-, Maria- en Jozefbeelden in een groot aantal kerken ook een beeldje aantrof van een klein mannetje met een nogal spitse neus gekleed in "moderne", althans niet-bijbelse kleding. Navraag bij een Amerikaanse Anglicaanse priester (!) leverde op dat het een beeld was van Jean-Baptiste Marie Vianney, ook wel genoemd de pastoor van Ars, de beschermheilige van alle parochie priesters.
Op een mooie dag togen we naar Ars-sur-Formans, een dorp in Ain (01), voor ons aan de andere kant van de Saône. Al heel snel kwamen we borden tegen die verwezen naar het "Village du Saint-Curé" (dorp van de heilige pastoor) - de echte plaatsnaam werd niet of nauwelijks aangegeven op de borden - en al snel reden we Ars binnen. Uit de reisgids had ik begrepen dat Ars een grote bedevaartplaats is, en niet alleen voor parochiepriesters. Jaarlijks bezoeken rond een half miljoen gelovigen Ars.
Het hele plaatsje staat in het teken van deze heilige.

Klokkentoren van de basiliek

Zijn pastorie is museum geworden, de dorpskerk is deels vervangen, deels ingebouwd in een nieuwe basiliek (1862) die de resten van de priester herbergt, een nogal smakeloze suikertaart gebouwd door de architect Pierre Bossan die ook de basiliek Notre-Dame-de-Fourvière in Lyon bouwde, er is een wassenbeeldenmuseum met scènes uit het leven van deze priester, kortom, de voormalige dorpspastoor drukt nog steeds zijn stempel op het dorp. De basiliek stelt het lichaam van de priester ten toon, en voor het hart van de pastoor van Ars is een aparte kapel gebouwd.
In de klokkentoren van de "oude" kerk bevinden zich nog zes romaanse zuilen met kapitelen, die oorspronkelijk de kruisgang van een deels afgebroken priorijkerk sierden, die van Salles-en-Beaujolais.

Saint-André in Saint-André-de-Bâgé

Na al dit moderne kerkgeweld hebben we ons op de terugweg nog even kunnen vergapen aan de bijzondere 11de eeuwse Saint-André in Saint-André-de-Bâgé, nog steeds aan dezelfde kant van de Saône, net tegenover Mâcon. De apsis van deze kerk heeft fraaie arcaden, een aantal zuilen wordt gesierd met bijzonder mooie kapitelen, het portaal van de kerk is ook zeer de moeite waard, kortom, deze kerk maakte ons bezoek aan Ain een groot succes.

Tussen Ars en Saint-André kwamen we overigens nog een paar 12de eeuwse kerken tegen, die van Biziat, Saint-Julien-sur-Veyle en Sandrans. Alleen de kerk van Saint-Julien bleek open te zijn voor bezoekers.

Saint-André in Saint-André-de-Bâgé - wellust

Een beknopt overzicht van de romaanse kerken in Ain (01) die tegen Saône-et-Loire (71) aanliggen is te vinden op deze kaart.

Vanuit La Tuilerie de Chazelle is een dagtrip naar Saint-André-de-Bâgé uitstekend te doen.

zaterdag 2 november 2013

Een onverwachte vondst


Onlangs waren we in Bonnay, waar een maker van houten miniaturen residentie houdt. Niet alleen maakt hij piepkleine houten speeltjes en dingetjes die in de 60-er jaren populair waren voor in een letterbak; hij heeft bij zijn werkplaats ook nog een uitgebreid museum(pje) waar hij tentoonstelt wat hij in de afgelopen jaren voor de verkoop heeft gefabriceerd. Hij bewaart van alles wat hij ooit maakte één exemplaar voor dit museum.

Alles beweegt!

Eén van de aardigste dingen die hij op dit moment nog in de verkoop heeft is een houten werkbankje van slechts een paar cm hoog, waarvan de bankschroef ook echt open en dicht draait. Daarnaast heeft hij een grote collectie speeldozen, een draaimolen, een klok (waaraan het enige onderdeel dat niet van hout is de glazen omhulling is die het stof tegen houdt), een kast met héél veel deurtjes die een beroep als opschrift hebben; als je zo'n deurtje openmaakt komt bijvoorbeeld een vioolbouwer in actie, enz. enz.
Een bezoek aan dit museum is méér dan de moeite waard, en om een indruk te krijgen van het werk van Joël en Maryse Dedianne, klik hier.

De oude klokkentoren links in beeld

Aan één van de wanden in het museum hangen een aantal informatieborden over Bonnay en omgeving. En daar viel mijn oog toevallig op de foto van een stukje muur in opus spicatum, het enige wat nog rest van de oude romaanse kerk. En daarnaast hing een vergroting van een ansichtkaart van de klokkentoren van die kerk naast de nieuwe kerk, die blijkbaar tot 1935 heeft bestaan.
Ik ben er nu werkelijk 100 % van overtuigd dat het stukje muur waar ik in het verleden een blog over schreef, echt bij een kerk heeft gehoord!

Bonnay ligt op fietsafstand van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 19 oktober 2013

Hoe vind je een kerk?

L'Abergement-de-Cuisery
Ik ben een tijd lang bezig geweest met het maken van een interactieve kaart van o.a. Saône-et-Loire, waar je eenvoudig op kunt zien waar zich ergens een romaanse kerk bevindt. De basis voor de kaarten vormt de inventarisastie van romaanse kerken in Bourgogne op "Le site sur l'Art Roman en Bourgogne".
Dat klinkt toch wel eenvoudiger dan het in werkelijkheid is.
Allereerst heb je als gegeven een plaatsnaam, en soms een postcode. Zo'n plaatsnaam, bij voorkeur samen met een postcode brengt je in Google maps of in Geoportail, een Franse soortgenoot van Google Earth, min of meer op de plaats van bestemming.
Bij kleinere plaatsen ga je dan op zo'n lucht- of satellietfoto op zoek naar een kerk.
Chapaize
Die is vaak herkenbaar (maar lang niet altijd!) aan een kruisvormige plattegrond, aan het feit dat de as van de kerk een (min of meer) west-oost as is en dat aan het oostelijke einde de kerk afgesloten wordt door een vaak half-cirkelvormig chevet. Als er in de straatnaam ook nog het woord église voorkomt zit je vaak gebakken. Een schoolvoorbeeld van zo'n kerk is bijvoorbeeld die in L'Abergement-de-Cuisery. Klik op de foto's voor een vergroting.
Een andere weggever is dat een kerk vaak, (maar zeker niet (meer) altijd naast of op een kerkhof ligt, zoals goed te zien is aan de kerk in Chapaize.
Cathédrale - Autun
Dat niet alle kerken zo eenvoudig op die manier te vinden te vinden zijn is goed te zien aan de kathedraal van Autun. De oriëntatie is eerder noord-zuid dan west-oost, heeft geen duidelijke kruisvorm, en een halfrond chevet is niet of nauwelijks zichtbaar op de foto... Gelukkig geeft bijvoorbeeld Google maps meteen de goede plaats aan als je "Autun kathedraal" in de zoekbalk intypt.


Trivy
Een ander aardig voorbeeld is de kerk in Trivy. Die is weliswaar goed herkenbaar als kerk, maar ligt nog duidelijker noord-zuid geöriënteerd dan de kathedraal van Autun. De oostelijke arm van het kruis heeft een halfcirkelvormige beëindiging. Deze kerk was oorspronkelijk wel degelijk west-oost geörienteerd. De huidige halfronde zijkapel was toen het chevet; en toen de kerk te klein werd en het schip werd afgebroken, werd de oorspronkelijke apsis gebruikt als zijkapel, en werd het nieuwe schip noord-zuid gebouwd omdat er in die richting meer ruimte was. Het voormalige chevet werd daarmee gedegradeerd tot zijkapel.
Chapelle Saint-Nicolas - Autun
Een kapel is vaak nog lastiger te vinden, omdat daarbij heel vaak de kruisvorm, het chevet en de oriëntatie niet kloppen. Dat is goed te zien op de Chapelle Saint-Nicolas in Autun. Ook hier biedt dan vaak een straatnaam, het intypen van "Chapelle Saint-Nicolas" in Google maps, of het vragen aan iemand die over voldoende kennis of literatuur over het onderwerp beschikt, soelaas.


IGN zoom niveau 1 - Chazelle
Gewone kaarten zijn ook vaak een goed hulpmiddel. Op de Michelin wegenkaart en de IGN wandelkaarten staan de kerken vaak redelijk goed aangegeven, zodat je in elk geval weet aan welke kant van de weg en het dorp je moet zoeken. De al eerder genoemde Franse website Geoportail.fr heeft nog meer opties beschikbaar. De site start op met een satelietbeeld, maar biedt links een menu met een aantal kaart opties.
IGN zoom niveau 2 - Chazelle
De bovenste optie is de IGN kaart. Als voorbeeld hoe een kerk te vinden via Geopoartail heb ik de kerk van Chazelle gebruikt, omdat ik die blindelings kan vinden, ook zonder kaart.
Als ik in de zoekbalk "71460 Chazelle, Cormatin" intyp, kom ik op zoomniveau 1 terecht. Daaruit is goed te zien waar de kerk bij benadering ligt. Zoom ik een paar stapjes verder in, kom op de "normale" IGN wandelkaart terecht.

IGN zoom niveau 3 - Chazelle
 Dit zoomniveau 2 geeft al beter aan waar de kerk ligt, hoewel die op deze schaal alleen eenvoudig te vinden is als je uit niveau 1 weet waar de kerk ongeveer ligt. Verder inzoomen naar niveau 3 maakt de kerk heel duidelijk zichtbaar, als je weet dat kerkhoven donkerviolet worden aangegeven en kerken paars. Als je eenmaal zover bent, is de kerk van Chazelle op de satellietfoto erg eenvoudig te traceren.

Satellietfoto - Chazelle
Ik ben hier overigens al doende achter gekomen; zeker toen ik net begon met die interactieve kaarten zoals die van Saône-et-Loire heb ik heel veel moeten vragen aan de webmaster Eduard van Boxtel van "Le site sur l'Art Roman en Bourgogne".
En uiteindelijk kunnen Eduard en ik zeggen dat we er met ons tweeën uitstekend uit zijn gekomen!

De kerk van Chazelle is ook makkelijk te vinden als je even navraag doet bij de eigenaars van La Tuilerie de Chazelle.