zaterdag 20 juni 2015

Origineel of kopie?

In Cluny, in het Musée Ochier, is het grand portail van Cluny III te zien, of wat daarvan over is.

Grand portail Cluny III - Musée Ochier Cluny
En dat is niet al te veel, nadat het in 1810 werd opgeblazen. Eén van de best bewaarde stukken is de adelaar, symbool van Sint-Jan de evangelist. Omdat er, althans voor zover ik weet, niets aan de muur hangt waaruit blijkt dat dit fragment een kopie is, heb ik altijd gedacht dat het ooit in de narthex van Cluny III te zien was geweest.

Musé Ochier - Cluny
Tot ik in het Louvre dezelfde adelaar tegenkwam, overigens met minieme verschillen. De steen in het Louvre lijkt meer verweerd te zijn, en op de afgebroken onderkant van de adelaar is aan de bovenkant een V-vormige kras te zien die op de adelaar in Cluny niet precies dezelfde vorm heeft.

Louvre - Paris
Het lijkt er dus sterk op dat de adelaar in Cluny een kopie is, en dat het Louvre het origneel heeft. Wikipedia bevestigt dat trouwens, en verwijst naar de inventaris van het Louvre.Het origineel van een Sint-Pieter, hoog aan de linkerkant van het portaal, bevindt zich in de VS.

Brochure Saint-Germain-des-Prés
Toen we onlangs in Parijs waren, bekeken we voor de tweede keer de Saint-Germain-des-Prés.
Dit keer vond ik daar een brochure, waarin stond dat de kapitelen van het schip kopieën en die in het koor originelen zijn.
Het koor is gesloten voor bezoekers, en de afstand van het transept tot de kapitelen is te groot om daar uit de losse hand foto's van te maken, ook met gebruikmaking van een flits en een hele snelle film-setting.

Het koor - Saint-Germain-des-Prés
In Parijs hadden we tezelfdertijd een afspraak met een Australische Facebook vriendin van een gesloten fotogroep, die we nu in levenden lijve zouden ontmoeten.
De betreffende dame maakt uitstekende foto's en is erg bezig met fotografie, reden waarom ik het volgende balletje opgooide: zou zij kunnen proberen de kapitelen van het koor te fotograferen? Dat was niet tegen dovevrouwsoren gezegd, en een maand later, toen ze terug was in Australië, ontving ik een set foto's.

Kapiteel - koor van Saint-Germain-des-Prés (picture courtesy of B. Jacobs - Australia)
Ik ben een groot liefhebber van het "eerlijk zullen we alles delen" principe, dus een set foto's ging meteen door naar Bourgogne Romane, samen met een serie foto's van mijn bezoek aan het Musée de Cluny in Parijs.

En daar kreeg ik al snel een niet verwacht antwoord op: tenminste één van de "orginele" kapitelen uit het koor bleek een kopie te zijn van een echt origineel kapiteel dat ik in het Musée de Cluny had gekiekt!

Hetzelfde kapiteel - Musée de Cluny
Waaruit weer blijkt, dat niet alle museumbijschriften volledig zijn, en dat de brochures die je soms in een kerk tegenkomt, ook niet altijd volledig te vertrouwen zijn.

Klik hier voor de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 6 juni 2015

Lang gewacht, stil gezwegen, nooit gedacht, toch … gevonden!

Tekst op een informatiebord in Cluny
Lang geleden las ik op een informatiebord in Cluny dat bij de sloop van een aantal middeleeuwse huizen op de Petite Place du Marché tussen 1860 en 1866 de claires-voies van die huizen deels bewaard zijn in het Musée Ochier, terwijl er vrij onlangs nog één werd ontdekt in de gevel van het château van Burnand (privébezit, wordt verhuurd als vakantieaccomodatie).

Château de Burnand
In 2012 vroegen we de Nederlandse beheerster van dat château (de eigenaars woonden toen op Bali) of we daar een keer een kijkje konden nemen. Ze had het erg druk toen we het vroegen, maar we moesten nog maar eens bellen op een later tijdstip. Toen we haar wat later in Cluny tegen het lijf liepen, hoorden we dat de eigenaars gescheiden waren, dat zij op staande voet ontslag had gekregen en dat de eigenares naar Burnand over zou komen om de zaken zelf waar te nemen.

Claire-voie - Burnand
Dat was het einde van een bezoekmogelijkheid, dachten we toen. Echter, het Office de Tourisme in Saint-Gengoux organiseert af en toe een uitje langs diverse gîtes en B&B's, dus misschien was daar nog een mogelijkheid. Toen Château Burnand op de lijst stond waren we echter helaas verhinderd. Onlangs kregen we echter nog een herkansing: er was een gratis concert in het château, zodat we onder het mom van een cultureel uitje toch nog op zoek konden naar de (gotische) claire-voie uit Cluny.

Kapitelen - Burnand
En die vonden we. Het is sowieso een heel aardig kasteel, dat heel pittoresk gelegen is vlak tegen Burnand aan, een dorp dat ook nog een heel aardig romaans kerkje huisvest. Over het concert kan ik kort zijn: na het twee minuten aangehoord te hebben, hielden we het voor gezien. Ik betaal liever ergens entree voor een professioneel gezelschap dan een uur of langer naar een generale repetitie van een aantal jonge, (nog) niet erg goede amateurs te luisteren.
Dat voorrecht gun ik familie en vrienden van de musici!

Concert - château de Burnand
Klik hier voor de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 23 mei 2015

Op stap naar de Berry (deel 3 en slot)

Buiten het huiswerklijstje, met dank aan “Bourgogne Romane”, had ik in de nieuw aangeschafte reisgids ook nog wat interessante zaken gevonden.
Dat waren in Cher (18) Bourges en Noirlac, en in Indres (36) La Berthenoux en Vic.

Kathedraal - Bourges
Bourges (18) hadden we gepland als een uitje met ons drieën, en dat bleek een goede gok. Het centrum telt nogal wat vakwerkhuizen, en ook de gotische kathedraal (met een romaans timpaan) was het bekijken meer dan waard. Jammer dat het zulk guur weer was!

Abdijkerk - Noirlac
Noirlac (18) deden we op dezelfde dag, het cisterciënzer klooster daar is nog in redelijk goede staat. Hoewel minder indrukwekkend dan de drie zusters in de Provence (Le Thoronet, Sénanque en Silvacane) blijft de soberheid en eenvoud van dit soort grote abdijen verbazen.

Fresco's - Vic
Vic (36), in het plaatsje Nohant-Vic, bleek een gouden vondst te zijn. Het kerkje beschikt over een imposante hoeveelheid fresco’s, die de wanden van koor en apsis bijna volledig bedekken. De fresco’s werden pas in de 19de eeuw ontdekt, en Georges Sand, die hier vlakbij een château bewoonde, heeft deze fresco’s gezien toen ze net van onder een laag pleisterwerk tevoorschijn waren gekomen.

Links en rechts : nauwe passages berrichons - Le Berthenoux
La Berthenoux (36) heeft een interessant aantal kapitelen, en beschikt over twee héél nauwe passages berrichons (resp. 45 en 60 cm breed). We waren weliswaar maar vier dagen in dir gebied, maar in die vier dagen hebben we toch nog een hoop interessante dingen gezien!

Hier vindt u de link naar de website
van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 9 mei 2015

Overzicht kaarten romaanse en Byzantijnse kerken

Door de loop van de tijd heb ik een aantal blogs gewijd aan de diverse interactieve landkaarten, gefabriceerd op basis van de diverse pagina’s van de website “Bourgogne Romane”.
Hieronder wordt alles nog even heel summier op een rijtje gezet. De link naar de betreffende pagina van “Bourgogne Romane” staat als bijschrift bij de foto van de landkaart.

1. Zo compleet mogelijke pagina’s (Bourgondië):

1a. Link naar kaart La Côte d’Or (21)

Link naar pagina La Côte d'Or (21)

1b. Link naar kaart La Nièvre (58)

Link naar pagina La Nièvre (58)

1c. Link naar kaart La Sâone-et-Loire (71)

Link naar pagina La Saône-et-Loire (71)

1d. Link naar kaart L'Yonne (89)

Link naar pagina L'Yonne (89)

Op bovenstaande kaarten staan links naar een bescheiden keuze uit een aantal kerken in het grensgebied van andere aan Bourgondië grenzende departementen. Die links zijn aangegeven als een verkeersbord (max. snelheid) met het nummer van het betreffende departement (03, 69, 42, enz.).

2. Pagina’s met een bescheiden keuze uit het voorhanden zijnde materiaal (geen enkele poging tot compleetheid).

2a. Link naar kaart Romaanse kerken in Europa, m.u.v. Bourgondië

Link naar pagina L'Europe Romane

2b. Link naar kaart Byzantijnse kerken in Oost-Europa en het Midden-Oosten

Link naar pagina Byzantine Art

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 25 april 2015

Op stap naar de Berry (deel 2)

Mijn huiswerklijstje voor de Berry bevatte de volgende plaatsnamen:
Déols, Ardentes, Châtillon-sur-Indre, Neuvy-Pailloux, Neuvy-St-Sepulcre, Saint-Gaultier, Saint-Genou.

Berry
Een snelle blik op de kaart en de kalender (i.v.m. de beschikbare tijd) leerde dat in elk geval Châtillon-sur-Indre af zou vallen; dat lag net iets te ver af van waar we zaten. We hadden zelf Bourges op het programma staan voor een dagje uit met ons drieën, en de andere kerken konden we inpassen terwijl mijn zoon zich met zijn eigen zaken bezig zou houden. Omdat we van deze omgeving nog geen Michelingids hadden, kochten we die, en daar visten we nog wat aanvullende interessante informatie uit. In sneltreinvaart enige opmerkingen, met een link naar het betreffende album:

Lanterne des Morts - Saint-Genou
Déols (36) : interessant deel van een abdijkerk, rondom de ruïne liggen nog wat andere resten van de abdij.
Saint-Genou (36) : interessante kerk, zowel van binnen als van buiten. Bij Saint-Genou vonden we een Lanterne des Morts, een soort lichtbaken opgericht ter nagedachtenis aan een overledene. Daar zijn er meer van in dit gebied; de herkomst en betekenis is nogal duister. De meesten zijn gebouwd gedurende de 12de eeuw en zijn voornamelijk te vinden in wat rond de 10de eeuw het voormalige hertogdom Aquitaine was.

Apsis - Neuvy-Pailloux
Ardentes (36) : daar bleek de kerk op slot te zijn, maar op de dag dat de mairie open was konden we de sleutel krijgen. Aardige kerk.
Neuvy-Pailloux (36) : grotendeels gesloopte kerk. In de apsis bevindt zich een interessante plafondschildering.
Neuvy-Saint-Sépulcre (36): de eerste rotonde kerk die ik in Frankrijk tegen kwam. De kerk werd gebouwd op aanwijzing van Eudes de Déols, die in het heilige land de Saint-Sépulchre in Jeruzalem had gezien.

Rotunda - Neuvy-Saint-Sépulchre
Omdat die rond is, werd begonnen met de afbraak van de “oude” rechthoekige kerk. Toen andere pelgrims na de pelgrimage van Eudes terug kwamen uit Jeruzalem wisten zij te melden dat de Saint-Sépulchre aldaar inmiddels ook een rechthoekig deel had gekregen, reden waarom de afbraak van de oude kerk werd gestopt.
Saint-Gaultier : interessante kerk, met fraaie gedecoreerd chevet.

Chevet - Saint-Gaultier
Voor de kerken buiten het huiswerklijstje, zie de volgende blog.

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 11 april 2015

Op stap naar de Berry (deel 1)

Hoewel de nadruk van deze blog op Bourgondië ligt, komen zo af en toe ook andere gebieden aan bod. Toen we een lang weekend door gingen brengen in de Berry, had ik over dat gebied dan ook weer wat tips gevraagd aan mijn romaanse vraagbaak.

Bron : Gouvernements généraux du Berry, du Nivernois, et du Bourbonois, Robert de Vaugondy, 1753
We gingen er heen om mijn zoon te ontmoeten, die daar bij een paar gitaarrestaurateurs een dag door zou gaan brengen, en we zouden dan meteen een paar dagen daar in de buurt rond gaan kijken. Berry is een voormalig graafschap en tot 1790 een Franse provincie met als hoofdstad Bourges.
De beide Franse departementen Indre (36) en Cher (18), in de regio Centre vormen min of meer samen de Berry.

Saint-Désiré (03)
Wij bivakkeerden in het zuiden van Indre, vlakbij La Châtre, wat voornamelijk bekend is omdat George Sand hier in de buurt heeft gewoond.
Het was voor mij een volkomen onbekend gebied. Het enige waarvan ik wist dat het iets met de
Berry te maken had waren de “passages berrichons”, dat zijn kleine, lage doorgangen aan weerszijden van het koor, die toegang geven tot het transept vanuit het schip. Dit soort passages kom je sporadisch wel eens tegen in romaanse kerken in Bourgogne.

Kruising - Saint-Désiré (03)
En verder had ik ooit wel eens iets gezien over de “Très Riches Heures du Duc de Berry”, iets waar je niet omheen kunt (en wilt!) als je ooit iets aan kalligrafie hebt gedaan.
Onderweg naar de Berry kwamen we door de Allier (03), en halverwege Montluçon en onze plaats van bestemming zagen we een bordje staan met “Saint-Désiré Eglise Romane” erop, en aangezien we wat aan de vroege kant waren besloten we daar nog even langs te wippen.

Krypte - Saint-Désiré (03)
De kerk bleek bij een priorij gehoord te hebben en had een krypte uit de 11de eeuw, gebouwd rond het graf van de voormalige bisschop van Bourges, Saint-Désiré. De kerk is deels stevig ingekort en gerestaureerd (zie “Wikipedia - Église Saint-Désiré de Saint-Désiré”, maar wat er van over is is zeker nog de moeite waard.
En deze kerk stond niet eens op mijn lijstje!

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 28 maart 2015

Het diepe donkere zuiden

Soms wordt je ergens toe gedwongen en vind je zonder dat dat de oorspronkelijke bedoeling was een aantal zaken die méér dan de moeite waard blijken.

Sint-Jans kathedraal - 's-Hertogenbosch
Dat gebeurde toen we min of meer onverwacht een aantal dagen noodgedwongen in Brabant bivakkeerden om een paspoort te vernieuwen en één van de wachtdagen konden gebruikten voor een bezoek aan Limburg. Zowel de romaanse kerken in Maastricht als die in Roermond kende ik alleen van de foto’s van “L'Europe Romane”, en beide plaatsen liggen niet zo ver van Den Bosch (waar we bivakkeerden) af dat we daar niet even langs zouden kunnen gaan.

Onze Lieve Vrouwe basiliek - Maastricht
In Maastricht parkeerden we in een parkeergarage naast de Onze Lieve Vrouwe Basiliek, die open én een openbaring bleek. De kapitelen in de zeer donkere apsis worden na het inwerpen van een munt van € 0.50 fraai verlicht, een investering die zijn geld meer dan waard was. Ook de buitenzijde van de kerk was zeer indrukwekkend; de Maas- en Rijnlandse bouwstijl is heel anders dan wat wij uit Bourgogne kennen, en ook bijzonder fraai. Pas bij het verlaten van de kerk zag ik een bordje met verboden te fotograferen: te laat dus, gelukkig!

Onze Lieve Vrouwe basiliek - Maastricht
De Sint-Servaas vond ik van binnen beduidend minder interessant, maar eerlijkheidshalve moet wel gezegd worden dat de Keizerszaal, die zéér de moeite waard is, ’s winters gesloten is en ’s zomers alleen onder begeleiding bezichtigd kan worden. De schatkamer met o.a. de reliekkist van Sint Servaas maakte overigens wel een hoop goed.

Sint Servaas Basiliek - Maastricht
Op de terugweg stopten we nog even in Roermond, waar we na wat zoeken de Onze Lieve Vrouwe Munsterkerk vonden. Deze kerk bleek ’s winters alleen op zaterdag gedurende 2 uur geopend, en ’s zomers dagelijks gedurende 3 uur. Weliswaar was het mogelijk om door een glazen deur een glimp op te vangen van het interieur, maar dat is toch niet hetzelfde als rustig even binnen rondkijken.

Onze Lieve Vrouwe Munsterkerk - Roermond
Als we weer eens een keer in de zomer op een zonnige dag in Nederland zijn, staat Maastricht zeker op het lijstje; zelfs op een gure, winderige dag ademt de stad een prettige sfeer uit, ik zou haast zeggen een beetje Bourgondisch! Maar ja, wat wil je als je geboren en getogen bent in het Calvinistische westen van Nederland en dan onverwacht beland in het Limburgse …..

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 14 maart 2015

Wegens verbouwing gesloten

Bijna alle kerken hier in de directe omgeving hebben we bekeken, van binnen en van buiten. Er zijn er echter nog twee die nog op ons lijstje staan voor nieuwe interieur foto’s.

2014 Interieur - Buffières
In de kerk van Buffières is men nu al een paar jaar, alleen in de zomermaanden, bezig met het restaureren van de plafondschildering in de apsis. ’s Winters wordt er niet gewerkt, maar het steigerwerk in de apsis staat er dan nog, en dat maakt het nemen van fatsoenlijke interieurfoto’s onmogelijk. Een artikel in een plaatselijk blad suggereerde dat het werk in augustus 2014 klaar zou zijn, maar een visuele inspectie in september sprak dat tegen, en een telefoontje naar de organisatie die de restauratie financiert leerde dat het werk in 2015 nog wordt voortgezet.

2014 Interieur - Milly-Lamartine
De kerk in Milly-Lamartine is ook al een paar jaar gesloten wegens instortingsgevaar. Toen we uiteindelijk besloten er weer eens langs te gaan op een dag dat het gemeentehuis open was, bleek er met een verbouwing te zijn begonnen. De dakdekkers die daar bezig waren hadden het zijportaal van de kerk open laten staan, zodat ik eindelijk toch even binnen kon kijken. Volgens de borden zou de restauratie vóór mei 2015 klaar moeten zijn. Op de deur hangt intussen nog steeds het bordje m.b.t. instortingsgevaar.

2014 Klokkentoren - Ougy
Ougy heeft een kerk die al wel omstandig vastgelegd is, binnen zowel als buiten. Toen we daar onlangs om een héél andere reden langs kwamen bleek ook die kerk te worden gerestaureerd. Hopelijk kunnen ze tijdens de restauratie nu eens iets doen aan de vochtproblemen, een euvel waar een hoop oude romaanse kerkjes onder lijden.

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle.

zaterdag 28 februari 2015

Vijf en een half jaar

Toen we hier net een beetje bekend begonnen te raken met romaanse kerken in de buurt stuitte ik op een foto in de lokale krant van de kerk van Perrecy-les-Forges.

Perrecy-les-Forges
Die ligt en goede drie kwartier rijden hier vandaan, dus bewaarden we die voor een later datum. Maar stel niet uit tot morgen…
Een paar jaar later, we hadden de kerk nog steeds niet bezocht, lazen we in dezelfde krant dat de kerk sinds april 2009 wegens bouwvalligheid gesloten was. Te laat dus!
Weer wat later kwamen we er achter dat één van de hoogtepunten van deze kerk, de narthex met een timpaan en fraaie kapitelen wél toegankelijk was voor het publiek.

Tijdens de restauratie
In september 2013 togen we dan toch maar naar Perrecy en bewonderden daar de narthex. Weliswaar konden we een blik naar binnen slaan, maar het schip mochten we niet in. Alles wat we zagen waren steigers en ladders.
Na weer bijna een jaar, rond augustus 2014, besloten we een e-mailtje te sturen naar de vereniging die zich belast had met de restauratie van de kerk. Op hun website had ik namelijk gelezen dat de kerk begin juli 2014 op het punt stond heropend te worden voor het publiek.

Na de restauratie
Dat soort “nieuws” hadden we vaker gehoord, en in de internetversie van het lokale krantje was niets te vinden over een feestelijke heropening, reden waarom we graag een bevestiging van het nieuw kregen.
Fransen zijn er doorgaans niet erg happig op om e-mails van vreemden te beantwoorden, en we waren dan ook plezierig verrast antwoord te krijgen: de kerk was inderdaad heropend op 8 juli 2014!
De tocht bleek meer dan de moeite waard. In de kerk was niet alleen een indrukwekkende hoeveelheid verschillend gedecoreerde imposten te zien; de kruising op zich was al meer dan de moeite waard, al was het alleen al door de imposante afmetingen. Al met al waren die bijna vijf en een half jaar door de restaurateurs zéér nuttig gebruikt!

De kruising
Voor een album over deze kerk, klik hier.

Ook veel dichterbij La Tuilerie de Chazelle zijn te kust en te keur fraaie romaanse kerken te vinden.

woensdag 4 februari 2015

Byzantijnse kerken

Toen ik min of meer klaar was met de kaart van romaanse kerken buiten Bourgogne en binnen Europa, kreeg ik het heldere idee om een nog ontbrekende pagina van van Boxtels website, die over " Byzantijnse kerken ", ook op te nemen op de kaart van Europa. Dat bleek nog aardig wat werk, en het resultaat viel me wat tegen, voornamelijk doordat de standaard software die ik voorheen gebruikte voor mijn kaarten niet meer voorhanden bleek.

De "oude" kaart van Europa
Om uit te vinden hoe de nieuwe software dan wel werkte, besloot ik als proef de Byzantijnse kerken op een aparte kaart onder te brengen. Dat werkte uiteindelijk redelijk wel, alleen …. kreeg ik de kaart slechts op mijn scherm als ik ingelogd was als de eigenaar van de kaart, en dus niet als ik hem probeerde op te roepen zonder ingelogd te zijn. Na wat heen en weer proberen, gevolgd door gevloek en getier, en tenslotte met als resultaat dat ik bijna de PC uit het raam knikkerde kwam ik ergens diep weggemoffeld in de software een optie tegen om de kaart “publiek” toegankelijk te maken. De volgende stap, maar daar wacht ik nog héél even mee, is het verwijderen van de Byzantijnse kerken van de romaanse kaart van Europa. Hieronder volgt dus een héél summiere introductie van deze nieuwe kaart.

Byzantijnse kerken in Europa en het Midden-Oosten
Anders dan de Bourgondische pagina’s van de site maakt deze pagina uitdrukkelijk geen enkele aanspraak op volledigheid. Het gaat dus echt om een bijzonder persoonlijke keus van de maker van de site, en niet om “alle” Byzantijnse gebouwen in een gebied, en zelfs niet van de “mooiste”, “historisch interessantste” of anderszins aan een min of meer benoembaar criterium voldoende gebouwen.

Kleur per land, plaatsnamen alfabetisch
1. De spelden op de kaart zijn wat kleur betreft per land hetzelfde, d.w.z. groen staat voor Italië, rood voor Turkije, etc.

2. De plaatsnamen zijn per land alfabetisch gerangschikt.
















Een typisch lemma
3. Elk lemma (dus elke kerk of gebouw) is voorzien van tenminste één foto, in de meeste gevallen van van Boxtels website gekopieerd, en/of waar mogelijk uit één van mijn eigen fotoalbums. In dat laatste geval staat er ook een link in het lemma naar dat betreffende album. Ook is de nauwkeurigheid van de plaatsbepaling aangegeven : 100% is precies op de juiste plek, 50% in de juiste stad,

maar onbekend waar precies.

Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle .

zaterdag 31 januari 2015

Het Handboek voor de Soldaat

Het handboek voor de soldaat
Toen we de kerk in Jambles bekeken kwam opeens een credo uit het onvolprezen “Handboek voor de Soldaat” boven drijven. Niet dat ik een groot fan van dat boek was; integendeel. Maar de nogal obligate onzin die er over diverse onderwerpen werd uitgekraamd, en de dooddoeners die erin stonden waren soms wel vermakelijk. Een van die laatste (het is geen woordelijk citaat overigens) ging in de trant van “Een soldaat mag pas als gesneuveld worden opgegeven als het hoofd daadwerkelijk van de romp is gescheiden”. Ja, zo lust ik er nog wel een paar. “Argus luistert mee” over Russische spionnen die hun oor te luisteren legden (de Russen waren toen nog onze enige echte vijanden) was er ook zo een die is blijven hangen en dan nog het onvergetelijke “Waarnemen is zien zonder gezien te worden”. Op die laatste heeft een Generaal Buiten Dienst ongetwijfeld dagen zitten broeden. En toch was het die kreet die boven kwam drijven. Wat heeft dit soort onzin met romaanse kerken te maken? Niet veel, maar…

Het altaar vanuit de kapel - Jambles
De kerk in Jambles heeft een aparte kapel voor de Seigneur (de landheer), en die kapel heeft een wand als afscheiding van de ruimte waar het altaar staat. In die wand is echter een schuine opening uitgespaard, die zicht geeft op het altaar, maar niet op de rest van de kerk. Zodoende kon de landheer de verrichtingen bij het altaar volgen zonder dat het klootjesvolk in de kerk hem in de smiezen kon houden. Zien zonder gezien te worden, dus!

De kapel vanaf het altaar - Jambles
Ik ben al vaker zo’n opening in een kapelwand tegen gekomen (o.a. in Cruzille, althans iets dat er verdacht veel op leek), maar wist niet waar die toe diende. Nu wel dus!

Een soortgelijke opening - Cruzille
Hier vindt u de link naar de website van La Tuilerie de Chazelle .